SUNUM Sabancı Üniversitesi Nanoteknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi çalışmaları
Nanoteknoloji ve derin teknoloji alanında Türkiye’nin en önemli araştırma merkezlerinden biri olan SUNUM’un çalışmaları, hedefleri ve geleceğe yönelik projeleri hakkında SUNUM Müdürü Prof. Dr. Alpagut Kara ile kapsamlı bir röportaj gerçekleştirdik. Bu sayede, Türkiye’nin teknoloji üretme kapasitesine katkı sağlayan, sağlık teknolojilerinden enerji depolamaya, kuantum teknolojilerinden ileri malzemelere kadar birçok stratejik alanda faaliyet gösteren SUNUM’un güncel çalışmalarını ve gelecek vizyonunu öğrenme fırsatı bulmuş oldum. Sorularımızı yanıtlayarak değerli bilgilerini paylaşan Prof. Dr. Alpagut Kara’ya öncelikle teşekkürlerimi ifade etmek istiyorum.
Prof. Dr. Alpagut Kara, SUNUM Sabancı Üniversitesi Nanoteknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü
SUNUM’un faaliyetleri hakkında bilgi verebilir misiniz?
SUNUM (Sabancı Üniversitesi Nanoteknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi), nano-bilim ve nano-teknolojinin bütünleşmesini kolaylaştırarak değer yaratan küresel bir platform olarak çalışmalarını sürdürmektedir. Bilimsel bulguları sanayi, toplum ve ekonomi için yüksek katma değerli çözümlere dönüştürmek amacıyla nanobilim ve nanoteknoloji alanlarını farklı disiplinlerle birleştiren öncü bir araştırma ve uygulama merkezidir. 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında T.C. Kalkınma Bakanlığı yatırım programları çerçevesinde 2017 yılında desteklenmeye hak kazanan ilk dört araştırma altyapısından biri olan SUNUM, ilk 5 yıllık destek sürecini başarıyla tamamlamış ve Nanoteknoloji Ulusal Araştırma Altyapısı olarak 2022 yılında ikinci 5 yıl için yeterlilik almaya hak kazanmıştır. Üç kata yayılmış toplam 7.400 metrekarelik alanda, Türkiye’de ve dünyada ender bulunan teknolojilere sahip 26 laboratuvarıyla faaliyet gösteren merkez, kuruluşundan itibaren 36 milyon USD proje hacmi oluşturmuş ve yaklaşık 165 patenti içeren bir fikri mülkiyet portföyüne ulaşmıştır. Merkezin temel faaliyet alanları; araştırma-geliştirme, teknik hizmet sunumu, stratejik iş birlikleri, arayüz fonksiyonu, katma değer oluşturma ve eğitim başlıkları altında toplanmaktadır. SUNUM, Sabancı Üniversitesi’nin “duvarlar olmadan” yaklaşımını benimseyerek disiplinlerarası ve uygulama odaklı araştırmalar için iç ve dış paydaşların uzmanlığını bir araya getiren bütüncül bir strateji izlemektedir.
SUNUM’un çalışma alanları nanomalzemeler, yaşam bilimleri, gıda, tarım, su ve çevre uygulamaları, enerji teknolojileri, savunma, havacılık ve uzay gibi stratejik alanları kapsamaktadır. Bunun yanında merkez; sensör teknolojileri, esnek elektronikler, kuantum teknolojileri, mikro/nanofabrikasyon, sürdürülebilir malzemeler, biyoteknoloji ve ileri üretim teknolojileri gibi derin teknoloji başlıklarında da çalışmalar yürütmektedir.
SUNUM’un önemli özelliklerinden biri, araştırma çıktılarını yalnızca akademik yayın veya laboratuvar ölçeğinde bırakmaması; bu çıktıları patent, prototip, teknoloji transferi, pilot üretim, sanayi projesi, ürünleştirme ve dijital satış kanalları üzerinden uygulamaya taşımayı hedeflemesidir. Bu yönüyle SUNUM, akademi ile sanayi arasında köprü kuran ve yüksek teknoloji alanlarında yerli kapasitenin güçlenmesine katkı sağlayan bir merkezdir.
2025 yılında ve 2026 yılının ilk yarısında gerçekleştirilen çalışmalar nelerdir?
2025 yılı SUNUM açısından hem büyük ölçekli araştırma çalışmalarının sürdürüldüğü hem de teknoloji transferi, ticarileşme, dijitalleşme ve uluslararası görünürlük açısından önemli adımların atıldığı bir dönem olmuştur.
Bu dönemde sağlık alanında hızlı, ekonomik ve nanoteknoloji tabanlı tanı ve takip sistemlerinin geliştirilmesine yönelik kapsamlı çalışmalar yürütülmüştür. Bu çalışmaların merkezinde, TÜBİTAK 1004 programı destekli SUNUM’un yürütücüsü olduğu NANOSİS Platformu yer almaktadır. Bu çalışmalar; farklı araştırma temalarını, çok sayıda alt çalışmayı, kurumlar arası iş birliklerini ve geniş bir araştırmacı ağını bir araya getiren büyük ölçekli bir yapı içinde ilerlemiştir.
2025’in öne çıkan uluslararası çalışmalarından biri TEAM-NANO projesi olmuştur. TEAM-NANO projesi Ufuk Avrupa kapsamında desteklenen Türkiye’nin ilk “Teaming for Excellence” projesi olup, SUNUM’un koordinatörlüğünde Southampton Üniversitesi (UoS) ve Delft Teknoloji Üniversitesi (TU Delft) ile 1 Aralık 2024 yılında imzalanmıştır. Proje süresi 6 yıl olup, projenin amacı bu üniversitelerle ortaklık kurarak SUNUM’un temizoda odaklı nanofabrikasyon ve esnek elektronikler özelinde araştırma kapasitesini ve becerilerini geliştirerek küresel ölçekte rekabetçi kalmayı amaçlamaktadır. Projenin açılış toplantısı 30 Ocak 2025’te SUNUM’da gerçekleştirilmiştir.
2025 yılında öne çıkan diğer bir proje; enerji depolama alanında yapay zekâ destekli akış batarya teknolojilerine odaklanan “Vanilla Flow” isimli projedir. Bu proje Avrupa Yenilik Konseyi (EIC) tarafından desteklenmektedir.
Gıda alanında ise gıda güvenliği, antimikrobiyal ambalaj teknolojileri ve raf ömrünü uzatmaya yönelik nanoteknoloji tabanlı çözümler üzerinde çalışılmıştır. Bu çalışmalar, gıda kayıplarının azaltılması, ürün güvenliğinin artırılması ve sürdürülebilir ambalaj çözümlerinin geliştirilmesi açısından önem taşımaktadır.
Kurumsal gelişim tarafında 2025 yılında SUNUM’un dijitalleşme adımları da hızlanmıştır. Merkez içi idari süreçleri tek noktada toplayan dijital bir yapı geliştirilmiş; izin, görevlendirme, iş talebi ve takvim gibi süreçlerin daha verimli yönetilmesi sağlanmıştır. Ayrıca hizmet portföyüne antibakteriyel aktivite ve elektromanyetik kalkanlama gibi yeni test metotları eklenmiş; patent, fikri mülkiyet, özel sektör proje sayısı ve dijital satış gelirlerinde artış kaydedilmiştir.
2026 yılının ilk yarısına bakıldığında, bu dönemde hem süregelen çalışmaların ilerlediği hem de yeni projelerin başlatıldığı görülmektedir. Öne çıkan başlıklar arasında TÜBİTAK 1004 programı kapsamında SUNUM’un yürütücülüğünü yaptığı LignoNANO Platformu kapsamında döngüsel ekonomiye yönelik ileri nanoteknolojik malzemelerin geliştirilmesi, yapay zekâ destekli batarya teknolojileri, SENSOR-HUB projesi kapsamında sensör teknolojileri odaklı dijital dönüşüm hizmetleri, sanayiye yönelik modüler çözüm paketleri, pilot üretim hazırlıkları ve kübit kuantum işlemci geliştirme hedefi yer almaktadır.
SENSOR-HUB projesi Avrupa Dijital İnovasyon Merkezlerinin (ADİM) ülkemizde kurulmasına yönelik Avrupa Komisyonu tarafından açılan çağrı kapsamında desteklenen bir proje olup, proje SUNUM koordinatörlüğünde ve Türkiye’den 7 paydaş ile birlikte 36 ay sürecek proje kapsamında, sensör teknolojileri odağında dijital hub oluşturarak Türkiye’de inovatif ve uygun maliyetli hizmetler sunarak; KOBİ’lerin, Start-Up’ların ve kamu kuruluşlarının dijital dönüşümünü hızlandırmak amaçlanmaktadır.
2026 yılı sonuna kadar yapılması planlanan/hedeflenen projeler ve araştırmalar neler?
2026 yılı sonuna kadar SUNUM’un temel hedefi; araştırma çıktılarının daha ileri teknoloji olgunluk seviyelerine taşınması ve sanayi ile birlikte uygulanabilir çözümlere dönüştürülmesidir. Bu kapsamda sanayi ihtiyaçlarının sistematik olarak analiz edilmesi, SUNUM’un araştırma yetkinliklerinin modüler çözüm paketlerine dönüştürülmesi ve pilot uygulamalarla bu modelin işlerliğinin gösterilmesi planlanmaktadır.
2026’da öne çıkan hedef alanlar şunlardır:
| Sektör | Çalışma Alanları |
| Sağlık, nükleer tıp ve radyofarmasötik | Tanı teknolojileri, kanser tanısına yönelik jeneratör sistemleri, biyomedikal malzemeler, teknoloji transferi |
| Biyoteknoloji ve yaşam bilimleri | Biyoteknolojik ürün proses geliştirme, biyomedikal araştırmalar, doktora sonrası araştırmacı yetiştirme |
| Otomotiv ve elektrikli araçlar | Batarya performansı, süperkapasitör teknolojileri, hibrit enerji depolama, hafif ve sürdürülebilir kompozit malzemeler |
| Enerji depolama | Akışkan batarya teknolojileri, yapay zekâ destekli enerji depolama, yüksek enerji ve güç yoğunluklu sistemler |
| Beyaz eşya ve tüketici teknolojileri | Deterjan çözünürlüğü, hidrodinamik kavitasyon, atık su arıtımı, sensör sistemleri |
| Gıda, perakende ve ambalaj | Gıda güvenliği, antimikrobiyal ambalaj, raf ömrü uzatma, tazelik takibi |
| Tarım ve tarımsal biyoteknoloji | Bitki hastalıklarının tespiti, dayanıklı tür geliştirme, kontrollü salınım sistemleri, akıllı ambalaj çözümleri |
| Savunma, havacılık ve uzay | Grafen tabanlı ekranlar, termal kamuflaj, balistik koruma, ileri malzeme teknolojileri |
| Akıllı şehir ve dijital teknolojiler | Akıllı enerji, akıllı ulaşım, akıllı sağlık, akıllı çevre ve dijital dönüşüm hizmetleri |
| İleri malzeme ve kimya | Nanomalzemeler, 2D malzemeler, yüzey kaplamaları, mikro/nanofabrikasyon hizmetleri |
| Esnek elektronik ve kuantum teknolojileri | TEAM-NANO, giyilebilir elektronikler, esnek cihazlar, kuantum donanımı geliştirme |
Bu hedefler, SUNUM’un araştırma çıktılarının laboratuvardan sanayiye taşınması, pilot üretim kapasitesinin geliştirilmesi ve yüksek teknoloji alanlarında ticarileştirme etkisinin artırılması amacıyla planlanmaktadır.
Bugüne kadar yapılan projelerin katma değeri ne oldu?
SUNUM’un bugüne kadar yürüttüğü çalışmaların katma değeri hem bilimsel, hem ekonomik, hem de stratejik boyutlarda ortaya çıkmaktadır. Merkez, kuruluşundan bu yana önemli bir proje hacmi oluşturmuş ve yaklaşık 165 patentlik bir fikri mülkiyet portföyüne ulaşmıştır. Bu birikim, Türkiye’de nanoteknoloji ve derin teknoloji alanlarında güçlü bir araştırma, altyapı ve insan kaynağı zemini oluşturmaktadır.
SUNUM’un katma değerinin önemli bir bölümü, araştırma çıktılarının ticarileştirilmesine yöneliktir. Patent başvurularındaki artış, uluslararası patent tescilleri, fikri mülkiyet gelirleri, özel sektörle yürütülen projeler ve dijital satış kanalları üzerinden sunulan ürün ve hizmetler, merkezin bilimsel bilgiyi ekonomik değere dönüştürme kapasitesini göstermektedir.
Projelerin bir diğer katkısı, stratejik sektörlerde “yerlileşme ve dışa bağımlılığı azaltma” hedefidir. Sağlık teknolojilerinde kritik bileşenlerin geliştirilmesi, enerji depolama alanında yeni nesil çözümler, tarımda hızlı tanı sistemleri, gıdada raf ömrü ve güvenlik uygulamaları, savunma ve havacılıkta ileri malzeme çözümleri bu katkının örnekleri arasındadır.
SUNUM ayrıca insan kaynağı gelişimine de katkı sağlamaktadır. Eğitim programları, seminerler, çalıştaylar, sempozyumlar, teknik cihaz eğitimleri ve öğrencilere yönelik faaliyetler aracılığıyla nanoteknoloji alanında nitelikli araştırmacı ekosistemi desteklenmektedir.
Merkezin çalışmaları aynı zamanda sağlık, temiz enerji, sürdürülebilir üretim, sanayi-yenilikçilik, kaliteli eğitim ve sürdürülebilir şehirler gibi toplumsal fayda alanlarıyla da ilişkilidir.
Hangi sektörler ile iş birlikleri gerçekleştirildi?
SUNUM’un iş birliklerini yalnızca şirket veya proje isimleri üzerinden değil, hangi sektörlerin hangi ihtiyaçlarına çözüm ürettiği üzerinden okumak daha doğru olur. Merkezin temel yaklaşımı, nanoteknoloji birikimini farklı alanlardaki somut problemlere uyarlamak: bir yerde tanı ve takip sistemleri, başka bir yerde enerji depolama, gıda güvenliği, sensör teknolojileri, ileri malzemeler ya da sürdürülebilir üretim çözümleri geliştirmek.
Bu çerçevede SUNUM’un iş birlikleri sağlık ve yaşam bilimleri; enerji ve elektrikli ulaşım, gıda, tarım, su ve çevre; savunma, havacılık ve uzay; beyaz eşya ve tüketici teknolojileri, akıllı şehirler ve dijital dönüşüm; elektronik, esnek elektronik ve mikro/nanofabrikasyon; ileri malzemeler ve kuantum teknolojileri gibi geniş bir alana yayılıyor.
Buradaki asıl değer, SUNUM’un nanoteknolojiyi tek bir sektöre sıkıştırmadan, farklı stratejik ihtiyaçlara uygulanabilir hale getirebilmesidir. Bu da merkezin yalnızca araştırma yapan değil, araştırma çıktısını sanayinin kullanabileceği prototip, süreç, ürün veya teknoloji transferi seviyesine taşıyan bir arayüz rolü üstlendiğini göstermektedir.
Bugüne kadar ortaya çıkan çalışmalardan somut bir proje hayata geçirildi mi?
SUNUM’un bugüne kadar yürüttüğü çalışmalar arasında araştırma çıktılarının somut uygulamaya, prototipe, teknoloji transferine veya ürünleştirme sürecine taşındığı örnekler bulunmaktadır.
Öne çıkan somut örneklerden biri; sağlık ve nükleer tıp alanına yönelik teknoloji transferi çalışmasıdır. Bu çalışmada, kanser tanısında kullanılan bir jeneratör teknolojisinin kritik üretim süreçleri üzerinde çalışılmıştır. Kolon matrisi olarak kullanılan metal oksit parçacıklarının ölçekli üretimi ve kolon dolum süreçlerinin daha standart, tekrarlanabilir ve operatörden bağımsız hâle getirilmesi sağlanmıştır.
Bunun yanında enerji depolama alanında “CAPLION” projesi kapsamında hibrit batarya ve süperkapasitör sistemlerine yönelik çözümler; savunma ve elektronik alanında “ELMAS” Projesi kapsamında geliştirilen grafen tabanlı ekran prototipleri; “Adaptif Termal Kamuflaj” projesi kapsamında askeri araçlarda termal görünürlüğün kontrolüne yönelik modül prototipleri; tarım ve gıdada hızlı tanı, raf ömrü ve akıllı ambalaj çözümleri; beyaz eşya alanında hidrodinamik kavitasyon temelli uygulamalar geliştirilmiştir.
Ayrıca SUNUM’un dijital satış platformu https://sunumestore.com üzerinden kuantum noktalar, metal nanoparçacıklar, biyoseramikler, bor esaslı nanomalzemeler, organik kimyasallar ve mikro/nanofabrikasyon hizmetleri gibi araştırma çıktıları ürün ve hizmet olarak pazara sunulmaktadır. Bu yapı, akademik bilgi birikiminin ticarileştirilebilir çıktıya dönüşmesi açısından önemli bir somutlaşma örneğidir.
Hayata geçirilen proje var ise; hangi sektöre nasıl bir proje üretildi? Detaylarıyla aktarabilir misiniz?
SUNUM’un çalışmalarını somutlaştıran en iyi örneklerden biri sağlık ve nükleer tıp alanında geliştirilen teknoloji transferi çalışmasıdır.
Bu örneği yalnızca tekil bir proje olarak değil, laboratuvarda geliştirilen nanoteknoloji bilgisinin sanayide kullanılabilecek bir üretim sürecine nasıl dönüştürüldüğünü göstermesi açısından değerlendirmek gerekir. Kanser tanısında kullanılan bazı nükleer tıp sistemlerinde, tanı için gerekli radyoaktif maddenin güvenli ve etkin biçimde elde edilmesini sağlayan kolon yapısı kritik bir role sahiptir. Bu yapıda kullanılan malzemenin niteliği, üretim standardı ve dolum sürecinin tekrarlanabilirliği doğrudan sistem performansını etkiler. SUNUM’un bu alandaki katkısı, kolon yapısında kullanılan metal oksit parçacıklarının laboratuvar ölçeğinden daha kontrollü ve ölçeklenebilir bir üretim sürecine taşınmasıdır. Bunun yanında kolon dolum aşamalarının daha standart, izlenebilir ve operatöre daha az bağımlı hâle getirilmesi için süreç geliştirme çalışmaları yürütülmüştür. Buradaki çıktı yalnızca bilimsel bir araştırma sonucu değildir. Asıl önemli nokta, araştırma bilgisinin sağlık teknolojilerinde kullanılabilecek somut bir teknoloji çıktısına dönüştürülmesidir. Bu da hem nükleer tıp ve radyofarmasötik alanlarında yerli kapasitenin güçlenmesine hem de yüksek hassasiyet gerektiren üretim süreçlerinde dışa bağımlılığın azaltılmasına katkı sağlamaktadır.
Bu örnek, SUNUM’un genel çalışma modelini de iyi anlatmaktadır. Merkez, nanoteknoloji tabanlı araştırmaları yalnızca laboratuvar veya yayın düzeyinde bırakmamakta; malzeme geliştirme, süreç tasarımı, prototipleme, teknoloji transferi ve ticarileştirme aşamalarına taşıyabilecek bir arayüz görevi üstlenmektedir.
Sabancı Üniversitesi Nanoteknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi (SUNUM) Hakkında
Sabancı Üniversitesi Nanoteknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi (SUNUM), TC Kalkınma Bakanlığı ve Sabancı Vakfı tarafından 2010 yılında kurulmuş ve 2017 yılından bu yana 6550 sayılı kanun kapsamındaki faaliyetlerini sürdürmekte olan bir Ulusal Araştırma Altyapısıdır. SUNUM, nanomalzemeler ve nanoyapıların tasarımı, sentez ve karakterizasyonu ile nanoyapılardan geliştirilen mikro-nano sistemlerin tasarım ve üretimi gibi konulardaki yetkinliği ile farklı sektörlere değişik disiplinlerde hizmet verebilen bir alt yapıya sahiptir. SUNUM, Aralık 2022’de ikinci 5 yıllık yeterlilik almaya hak kazanmıştır.
Türkiye’de ve dünyada ender teknolojiye sahip pek çok gelişmiş ekipmanı bünyesinde bulunduran SUNUM laboratuvarları, atomik çözünürlükte görüntüleme, farklı hücreler için hızlı gen dizilimi, yalnızca birkaç atom kalınlığındaki metallerin çok katmanlı olarak biriktirilmesi ve dielektrik uygulamalar gibi farklı konularda araştırma olanağı sunuyor ve hizmet veriyor. 2023 yılı itibariyle 300 kadarı ulusal, 100 kadarı uluslararası olmak üzere 400’e yakın kurumla iş birliği yapan SUNUM, tıp alanından kimyaya, ilaçtan enerjiye, kozmetikten otomotive, enerjiden tarıma, gıdadan çevreye uzanan uygulama alanlarında araştırma geliştirme çalışmaları gerçekleştiriyor. SUNUM iki farklı TÜBİTAK 1004 Platformu’nda (NANOSIS-Tümleşik, Ölçeklenebilir, İşlevsel Nanoyapılar ve Sistemler, LignoNANO- Sürdürülebilir Döngüsel Ekonomi için Katma Değerli İleri Nanoteknolojik Malzemeler ve Sistemler) yürütücü kuruluş, üç farklı 1004 Platformu’nda da ortak olarak yer alıyor ve Marie Sklodowska-Curie – COFUND kapsamında NANOBIO4CAN-Kanserde Yenilikçi Terapötik Yaklaşımlar için Nano-Biyoteknolojiler Projesi’nin koordinatürlüğünü yürütüyor. SUNUM koordinatörlüğünde, Ufuk Avrupa Programı Teaming çağrısı kapsamında desteklenen “Teaming for Capacity Development and Synergies in Micro-Nanofabrication and Flexible Electronics for Widespread Impact-TeamNANO” başlıklı proje Ülkemiz tarihinde Avrupa Birliği Komisyonu değerlendirmesiyle tek kuruma verilen en yüksek bütçeli proje olma özelliğini taşıyor. 6 yıl sürecek olan ve SUNUM’un temiz oda cihaz altyapısını ve teknik kabiliyetlerini, uluslararası iş birliği ile geliştirmeyi amaçlayan TEAM-NANO, 9 milyon Euro’luk AB bütçesi ve T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı eş finansmanıyla yürütülüyor.
SUNUM nanoteknoloji alanında, evrensel geçerliliği ve sosyo-ekonomik katma değeri olan ürünler ve hizmetler oluşturmak için çok disiplinli/disiplinlerarası verimli ve etkin araştırma ve geliştirme çalışmaları yaparak, yetkin insan kaynağı, bilgi, teknoloji, fikri mülkiyet, ayrı ya da ortak yeni altyapılar ve gerektiğinde bunların yaygınlaştırılması için girişimci firmalar oluşturuyor. Uzun vadeli işbirlikleri ile paydaş sanayi ve akademik araştırma kuruluşlarının öz yetkinliklerini öne çıkartan ve gelişmelerine katkıda bulunan SUNUM, tüm paydaşlara açık, sürekli gelişen, sürdürülebilir, küresel anlamda da örnek ve lider bir Mükemmeliyet Merkezi olmak için çalışmalar yürütüyor.
Ayrıntılı bilgi için sunum.sabanciuniv.edu
